O βίαιος εξτρεμισμός αποτελεί μία ευθεία προσβολή του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, αλλά και μία σοβαρή απειλή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.

Τρομοκρατικές ομάδες όπως το Ισλαμικό Κράτος, η Μπόκο Χαράμ και άλλες, απάγουν νεαρά κορίτσια και παραβιάζουν συστηματικά τα δικαιώματα των γυναικών, καταστρέφουν πολιτιστικά μνημεία, διαστρεβλώνουν τις ειρηνικές αξίες των θρησκειών και δολοφονούν με αγριότητα χιλιάδες αθώους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Οι ομάδες αυτές έχουν γίνει μαγνήτης για αλλοδαπούς τρομοκράτες–μαχητές, οι οποίοι γίνονται εύκολα θύματα του απλοϊκού λόγου και των Σειρήνων των τρομοκρατών.

Ο βίαιος εξτρεμισμός δεν περιορίζεται σε μία θρησκεία, εθνικότητα ή εθνοτική ομάδα. Σήμερα, η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο είναι μουσουλμάνοι.

Η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης απαιτεί τη συλλογική απάντησή μας και μας υποχρεώνει να δράσουμε με τέτοιον τρόπο ώστε να λύσουμε και όχι να πολλαπλασιάσουμε το πρόβλημα.

Η εμπειρία χρόνων κατέδειξε ότι η κοντόφθαλμη πολιτική, η αποτυχημένη ηγεσία, οι σκληρές προσεγγίσεις, η μονόπλευρη προσοχή μόνο σε μέτρα ασφάλειας, καθώς και η πλήρης αδιαφορία για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν, συχνά, κάνει τα πράγματα χειρότερα.

Ας μην ξεχνάμε ποτέ ότι οι τρομοκρατικές ομάδες δεν στοχεύουν μόνο στο να προκαλέσουν τρομοκρατικές ενέργειες αλλά και στο να προκαλέσουν τη σκληρή απάντηση.

Χρειαζόμαστε ψυχραιμία και κοινή λογική. Δεν πρέπει ποτέ να κυριευτούμε από τον φόβο ή να προκληθούμε από εκείνους που προσπαθούν να τον εκμεταλλευτούν.

Η αντιμετώπιση του βίαιου εξτρεμισμού δεν θα πρέπει να είναι αντιπαραγωγική. Παρουσίασα πρόσφατα ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών το Σχέδιο Δράσης για την πρόληψη του Βίαιου Εξτρεμισμού, το οποίο επιχειρεί να αντιμετωπίσει μέσω μίας πρακτικής και συνολικής προσέγγισης τις κινητήριες δυνάμεις αυτής της απειλής. Επικεντρώνεται στον βίαιο εξτρεμισμό που μπορεί να ευνοήσει την τρομοκρατία.

Το Σχέδιο αυτό περιλαμβάνει περισσότερες από 70 συστάσεις για συντονισμένη δράση σε παγκόσμιο, τοπικό και εθνικό επίπεδο με βάση τα πέντε αλληλένδετα σημεία που ακολουθούν:

α) Πρώτα η πρόληψη

Η διεθνής κοινότητα έχει κάθε δικαίωμα να αμυνθεί ενάντια σε αυτή την απειλή χρησιμοποιώντας νόμιμα μέσα. Πρέπει ωστόσο να δώσουμε μεγάλη προσοχή στην αντιμετώπιση των αιτιών του βίαιου εξτρεμισμού, αν θέλουμε το πρόβλημα να λυθεί μακροπρόθεσμα.

Δεν υπάρχει μόνο ένας δρόμος που οδηγεί στον βίαιο εξτρεμισμό. Γνωρίζουμε όμως ότι ο εξτρεμισμός ανθεί όταν τα ανθρώπινα δικαιώματα καταπατώνται, όταν ο πολιτικός χώρος συρρικνώνεται, όταν αγνοούνται οι προσδοκίες για συμμετοχή και όταν πολλοί άνθρωποι, και ιδιαιτέρα οι νέοι, στερούνται οράματος και νοήματος στις ζωές τους.

Οπως βλέπουμε στην περίπτωση της Συρίας, της Λιβύης και αλλού οι βίαιοι εξτρεμιστές κάνουν τις ανοιχτές και παρατεταμένες συγκρούσεις ακόμη πιο δύσκολες.

Γνωρίζουμε επίσης ποια είναι τα κρίσιμα στοιχεία της επιτυχίας: Η καλή διακυβέρνηση. Το κράτος δικαίου. Η συμμετοχή στα πολιτικά δρώμενα. Η ποιοτική εκπαίδευση και η αξιοπρεπής εργασία. Ο πλήρης σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Είναι απαραίτητο να καταβάλουμε ειδική προσπάθεια ώστε να προσεγγίσουμε τους νέους ανθρώπους αναγνωρίζοντας τη δυνατότητα που έχουν να γίνουν φορείς ειρήνης. Η προστασία και η χειραφέτηση των γυναικών πρέπει επίσης να αποτελέσει πυρήνα της κοινής μας απάντησης.

β) Ηγεσία με αρχές και αποτελεσματικούς θεσμούς

Οι δηλητηριώδεις ιδεολογίες δεν εμφανίζονται από το πουθενά. Η καταπίεση, η διαφθορά και η αδικία οδηγούν στο μίσος.

Οι εξτρεμιστές είναι αυθεντία στο να καλλιεργούν την αποξένωση. Για τον λόγο αυτό προτρέπω συνεχώς τους ηγέτες του κόσμου να εργαστούν σκληρότερα ώστε να χτίσουν συμμετοχικούς θεσμούς, στους οποίους θα μπορούν πραγματικά να στηριχθούν οι άνθρωποι.

Θα συνεχίσω να απευθύνω έκκληση στους ηγέτες ώστε να ακούσουν προσεκτικά τα παράπονα του λαού τους και στη συνέχεια να τα αντιμετωπίσουν.

γ) Πρόληψη του εξτρεμισμού και προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πάνε μαζί

Πολύ συχνά οι εθνικές στρατηγικές αντιμετώπισης της τρομοκρατίας στερούνται βασικών στοιχείων νόμιμης διαδικασίας και κανόνων δικαίου.
Οι γενικευμένοι ορισμοί σχετικά με το τι είναι τρομοκρατία και το τι είναι βίαιος εξτρεμισμός χρησιμοποιούνται συχνά για να ποινικοποιήσουν τις νόμιμες ενέργειες της αντιπολίτευσης, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και των υποστηρικτών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι κυβερνήσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούν τέτοιου είδους γενικευμένους ορισμούς ως πρόσχημα για να επιτεθούν ή να φιμώσουν την κριτική κάποιου.

Για ακόμη μία φορά οι βίαιοι εξτρεμιστές επιζητούν πολύ στοχευμένα να υποκινήσουν τέτοιου είδους ακραίες αντιδράσεις. Δεν πρέπει να πέσουμε σε αυτή την παγίδα.

δ) Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση

Το σχέδιο προτείνει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση από πλευράς των κυβερνήσεων. Πρέπει να σπάσουμε τον διαχωρισμό ανάμεσα στην ειρήνη και την ασφάλεια, τη βιώσιμη ανάπτυξη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ανθρωπιστικές υποθέσεις σε εθνικό, τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο και στα Ηνωμένα Εθνη.

Το σχέδιο αναγνωρίζει το γεγονός ότι δεν μπορεί να υπάρξει μία «κοινή λύση» για όλους. Θα πρέπει επίσης να εμπλέξουμε το σύνολο του κοινωνικού ιστού, δηλαδή τους θρησκευτικούς ηγέτες, τις γυναίκες ηγέτες και τους ηγέτες της νεολαίας που ασχολούνται με τις τέχνες, τη μουσική, τα αθλήματα καθώς και τον ιδιωτικό τομέα και τα μέσα ενημέρωσης.

ε) Δέσμευση των Ηνωμένων Εθνών

Μέλημά μου είναι να ενισχύσω μία προσέγγιση που θα περιλαμβάνει όλο το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών και θα στηρίζει τις προσπάθειες των κρατών-μελών έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν τις αιτίες του βίαιου εξτρεμισμού.

Πάνω από όλα όμως, το σχέδιο αυτό είναι μια επείγουσα έκκληση για ενότητα και δράση που αποβλέπει στο να αντιμετωπίσει αυτή την πολυσύνθετη μάστιγα.

Ας δεσμευτούμε λοιπόν όλοι μαζί να σφυρηλατήσουμε μία νέα παγκόσμια συνεργασία για την πρόληψη του βίαιου εξτρεμισμού.

* Ο Μπαν Κι Μουν είναι γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην «Εφημερίδα των Συντακτών» κατ’ αποκλειστικότητα για την Ελλάδα.