Ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα έφερε στον πλανήτη το 2020, κατά τη διάρκεια του οποίου καταγράφτηκαν οι υψηλότερες θερμοκρασίες των 140 τελευταίων ετών, οι χαμηλότεροι όγκοι πάγων και υπερδιπλάσιοι του μέσου αριθμού τροπικοί τυφώνες και καταιγίδες.

Τα τελευταία χρόνια έχει καταντήσει κάτι σαν κατάρα η καταγραφή ολοένα και πιο αρνητικών ρεκόρ κατά τους απολογισμούς των γεγονότων της χρονιάς που φεύγει. Το 2020 δεν αποτελεί την εξαίρεση. Εκτός της πανδημίας του κορονοϊού που άλλαξε τη ζωή της ανθρωπότητας σε ολόκληρο τον κόσμο, καταλυτικά ήταν και τα ακραία καιρικά και κλιματικά γεγονότα που εκδηλώθηκαν στον πλανήτη.

Αρχής γενομένης από τις παγκόσμιες θερμοκρασίες, η μέση θερμοκρασία της Γης το 2020 είναι πιθανό να ισοφαρίσει αυτή του 2016 που είχε αναδειχθεί ως το πιο ζεστό έτος στα χρονικά από τότε που τηρούνται μετεωρολογικά αρχεία εδώ και 140 χρόνια, αν και η επίσημη κατάταξη δεν θα γνωστοποιηθεί πριν από τις 14 Ιανουαρίου. Ανεξαρτήτως αυτού, τα τελευταία εφτά χρόνια είναι τα πιο καυτά που έχουν καταγραφεί.

Σε ό,τι αφορά την υψηλότερη αξιόπιστη μετρημένη θερμοκρασία, αυτή καταγράφτηκε στην Κοιλάδα του Θανάτου στην Καλιφόρνια στις 16 Αυγούστου. Στις 3.41 μ.μ. ο υδράργυρος έφτασε στους 129,9 βαθμούς Φαρενάιτ (54,4 βαθμούς Κελσίου). Τα προηγούμενα ρεκόρ είχαν καταγραφεί και πάλι στην Κοιλάδα του Θανάτου και στο Κουβέιτ το 2016 όταν τα θερμόμετρα έδειξαν 129,2 βαθμούς Φαρενάιτ.

Σε αντιδιαστολή ο θαλάσσιος πάγος της Αρκτικής έφτασε κοντά στο ελάχιστο ετήσιο ρεκόρ στις 15 Σεπτεμβρίου φτάνοντας στη δεύτερη χαμηλότερη έκταση και όγκο που έχει καταγραφεί ποτέ, από το 2012. Συνολικά τα τρία τέταρτα του όγκου του καλοκαιρινού θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική έχουν λιώσει τα τελευταία 40 χρόνια. Η διαδρομή της Βόρειας Θάλασσας κατά μήκος της βόρειας ακτής της Ρωσίας πάγωσε τελικά στις 3 Νοεμβρίου, αφού παρέμεινε ανοιχτή για μια περίοδο-ρεκόρ 112 ημερών, καθιστώντας το 2020 ως την πιο πολυσύχναστη ναυτιλιακή περίοδο που υπήρξε ποτέ για τη διέλευση δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν φυσικό αέριο μέσω της Αρκτικής.

Οδυνηρή πρωτιά

Η περίοδος των τυφώνων του Ατλαντικού παρήγαγε το 2020 τον ασυνήθιστο αριθμό των 30 καταιγίδων (υψηλότερο στα ρεκόρ), 13 τυφώνων (δεύτερο υψηλότερο στα ρεκόρ) και 6 σημαντικών τυφώνων (ίσο με το δεύτερο υψηλότερο ρεκόρ). Αυτός ο αριθμός υπερδιπλασιάζει τη δραστηριότητα μιας μέσης σεζόν που παράγει 12 καταιγίδες, 6 τυφώνες και 3 σημαντικούς τυφώνες.

Ρεκόρ καταγράφηκαν και στους αριθμούς των ταχέως εντεινόμενων καταιγίδων (10). Είναι ενδεικτικό ότι κάποια στιγμή το 2020 κάθε χιλιόμετρο της ηπειρωτικής ακτής των ΗΠΑ, από το Τέξας έως το Μέιν, ήταν υπό παρακολούθηση ή προειδοποίηση σχετικά με την έλευση τροπικών κυκλώνων.

Την 1η Νοεμβρίου ο σούπερ τυφώνας Γκόνι έπληξε τις Φιλιππίνες, κυρίως τις νησιωτικές επαρχίες Καταντουάνες και Αλμπάι, με ισχυρούς ανέμους ταχύτητας 225 χιλιομέτρων την ώρα. Ο Γκόνι σκότωσε 31 ανθρώπους, προκάλεσε ζημιές ή κατέστρεψε 250.000 σπίτια και προκάλεσε καταστροφές άνω του 1 δισ. δολαρίων. Ηταν ο δεύτερος πιο κοστοβόρος τυφώνας των Φιλιππίνων, θέση στην οποία έχουν καταταχτεί ακόμη δύο τυφώνες το 2009 και το 2012. Την οδυνηρή πρωτιά κατέχει ο ακόμη πιο καταστροφικός τυφώνας Χαϊγιάντο το 2013 (11,1 δισ. δολάρια).

Ωστόσο η πιο κοστοβόρα καταστροφή του 2020 προκλήθηκε από τις εποχικές πλημμύρες των μουσώνων στην Κίνα από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο που σκότωσαν 278 ανθρώπους, προκάλεσαν ζημιές ή κατέστρεψαν 1,4 εκατομμύρια σπίτια και επιχειρήσεις και επέφεραν καταστροφές 32 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Συγκριτικά οι μέσες ετήσιες απώλειες από τις πλημμύρες στην Κίνα κατά την περίοδο 1984-2018 ήταν 19,2 δισεκατομμύρια δολάρια (0,5% του ΑΕΠ της χώρας).

Πέραν του 2020, ρεκόρ καταγράφεται και στον αριθμό των παγκόσμιων καιρικών καταστροφών μέσα στις δύο τελευταίες δεκαετίες. Μια έκθεση της 13ης Οκτωβρίου από το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τη μείωση των κινδύνων των καταστροφών διαπίστωσε εκπληκτική αύξηση των καταστροφών που σχετίζονται με το κλίμα, συμπεριλαμβανομένων ακραίων καιρικών φαινομένων. Αυτές σχεδόν διπλασιάστηκαν, από 3.656 το 1980-1999 σε 6.681 το 2000-2019. Ο αριθμός των μεγάλων πλημμυρών υπερδιπλασιάστηκε, από 1.389 σε 3.254 και ο ρυθμός των καταστροφικών καταιγίδων αυξήθηκε από 1.457 σε 2.034.

Διοξείδιο του άνθρακα

Το 2020 έφερε ακόμη ένα υψηλό ρεκόρ σε ό,τι αφορά τη δραστηριότητα των πυρκαγιών στις ΗΠΑ και την Αρκτική, αλλά ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα στον Καναδά και στην τροπική Αφρική, με αποτέλεσμα να καταστεί ως ένα έτος κάτω του μέσου όρου. Το παγκόσμιο άμεσο κόστος των πυρκαγιών το 2020 ήταν 17 δισεκατομμύρια δολάρια, κατατάσσοντάς το ως την πέμπτη πιο δαπανηρή χρονιά μετά το 2017, 2018, 2015 (μεγάλες ινδονησιακές πυρκαγιές) και το 2010 (μεγάλες ρωσικές πυρκαγιές).

Τέλος, για τη χρονιά που έφυγε δεν πρέπει να παραβλέψουμε τα υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα, παρά τη μείωση των εκπομπών. Ως αποτέλεσμα των περιορισμών που ελήφθησαν για την αναχαίτιση της πανδημίας του κορονοϊού, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα το 2020 μειώθηκαν κατά 9 έως 10% στις ΗΠΑ και 6 έως 7% παγκοσμίως, αν και μερικές από αυτές τις μειώσεις αντισταθμίστηκαν από το διοξείδιο του άνθρακα που απελευθερώθηκε από πυρκαγιές.

Αυτές είναι οι μεγαλύτερες ετήσιες μειώσεις εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και πολύ μεγαλύτερες από τις μειώσεις εκπομπών 1% σε παγκόσμιο επίπεδο και 6% στις ΗΠΑ που προκλήθηκαν από τη Μεγάλη Υφεση του 2008. Ωστόσο τα επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα αυξήθηκαν κατά 2,6 μέρη ανά εκατομμύριο το 2020 σε σχέση με το 2019.