Δίχως επαρκή χρόνο για διαβούλευση και συζήτηση στη Βουλή, η κυβέρνηση εισάγει σήμερα το νομοσχέδιο για το προσφυγικό, το οποίο, όπως καταγγέλλουν οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, βρίθει επαχθών μέτρων που παραβιάζουν το ενωσιακό και διεθνές δίκαιο, οδηγώντας «πλήθος ανθρώπων σε μια γκρίζα ζώνη χωρίς χαρτιά και δικαιώματα».
Με ταχείες διαδικασίες, χωρίς επαρκή χρόνο για διαβούλευση ή για συζήτηση στη Βουλή, χωρίς να λάβει υπόψη της τις περισσότερες παρατηρήσεις οργανώσεων, οι οποίες προειδοποιούν για επαχθή μέτρα που παραβιάζουν τα δικαιώματα όσων ζητούν άσυλο και το ενωσιακό και διεθνές δίκαιο, ενώ επιφορτίζουν υπερβολικά το έργο της διοίκησης και κρίνονται ανεφάρμοστα, η κυβέρνηση προχωρά σήμερα στην πρώτη συζήτηση στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή του νομοσχεδίου «περί Διεθνούς Προστασίας», που κατατέθηκε στη Βουλή το βράδυ της Δευτέρας με τη διαδικασία του επείγοντος.

Τα μόλις 332 σχόλια στη δημόσια διαβούλευση, αριθμός υπερβολικά μικρός για την έκταση του νομοσχεδίου, τις αλλαγές που φέρνει και τις επιπτώσεις του στη ζωή δεκάδων χιλιάδων, αντανακλά τον εξαιρετικά περιορισμένο χρόνο διαβούλευσης, μόλις τέσσερις εργάσιμες ημέρες από την περασμένη Τετάρτη μέχρι τη Δευτέρα. Η κυβέρνηση επικαλείται τον επείγοντα χαρακτήρα των ρυθμίσεων, χωρίς ωστόσο να πείθει, με δεδομένο ότι ο χρόνος έναρξης της ισχύος του νόμου είναι η 1η Ιανουαρίου του 2020, ημερομηνία που δίνει περιθώριο για εκτενή διαβούλευση και συζήτηση.

Με βιασύνη που εγείρει ερωτήματα, η κυβέρνηση επέλεξε να αγνοήσει το αίτημα της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, ανεξάρτητου συμβουλευτικού οργάνου της πολιτείας, να δοθεί παράταση στη διαβούλευση, προκειμένου να έχει «ουσιαστικό και όχι προσχηματικό» χαρακτήρα. Το ίδιο ζητούσε άλλωστε σχεδόν το σύνολο των οργανώσεων δικαιωμάτων, οι περισσότερες από τις οποίες δεν συμμετείχαν στη διαβούλευση, ενώ αρκετές θα ενημερώσουν για τις θέσεις τους σε συνέντευξη Τύπου την ερχόμενη Τρίτη 29 Οκτωβρίου, λίγο πριν από την ψήφιση του νομοσχεδίου.

Φυσικά η διαδικασία διαψεύδει πανηγυρικά το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, το οποίο ανήγγειλε «ουσιώδη διαβούλευση». Διαψεύδει επίσης για πολλοστή φορά τις προεκλογικές και μετεκλογικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης που τάχα αποκήρυσσε την επείγουσα ψήφιση νομοσχεδίων, αλλά την έχει εφαρμόσει κατά κόρον.

Ανακριβή στοιχεία
Αλλωστε στη θέση της «ουσιώδους διαβούλευσης» η κυβέρνηση είχε επιδοθεί τους προηγούμενους μήνες σε μια εκστρατεία ενημέρωσης με θολά και ανακριβή στοιχεία, επιχειρώντας να πείσει ότι στη χώρα εισέρχονται τάχα κυρίως μετανάστες και όχι πρόσφυγες, συγκαταλέγοντας μέχρι και τους Αφγανούς και τους Σομαλούς στους μετανάστες παρά τα υψηλά ποσοστά αναγνώρισης της προσφυγικής τους ιδιότητας, φτάνοντας στο σημείο να καταλογίζει στην προηγούμενη κυβέρνηση ότι έκανε μόνο 1.804 απελάσεις σε 4,5 χρόνια, αν και τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν περίπου 74.000 απελάσεις από το 2015 ώς το 2018.

Από τα 332 σχόλια της διαβούλευσης η μεγάλη πλειονότητα απορρίφθηκε. Σε πολλές περιπτώσεις η απόρριψη αιτιολογήθηκε με το επιχείρημα ότι η διάταξη του νομοσχεδίου μεταφέρει κατά γράμμα ευρωπαϊκή οδηγία, επιχείρημα βέβαια αμφιλεγόμενο, καθώς οι οδηγίες προβλέπουν ελάχιστες προδιαγραφές και δίνουν στα κράτη τη δυνατότητα ευνοϊκότερων διατάξεων, ανάλογα με την κατάσταση που καλούνται να αντιμετωπίσουν.

Από την άλλη, σε πολλές περιπτώσεις, ο συντάκτης του νομοσχεδίου δεν νιώθει την υποχρέωση να δώσει καμία εξήγηση για την απόρριψη σχολίων. Μάλιστα απορρίπτει σχόλια που υπογραμμίζουν ότι μια διάταξη έρχεται σε αντίθεση με ευρωπαϊκές οδηγίες, χωρίς να διαψεύσει αυτό τον ισχυρισμό. Φαίνεται ότι το υπουργείο επικαλείται το επιχείρημα της μεταφοράς ευρωπαϊκών οδηγιών κατά περίπτωση, ανάλογα με το τι εξυπηρετεί την πολιτική του.

Τέτοια είναι η περίπτωση της διάταξης που προβλέπει πιστοποίηση των θυμάτων βασανιστηρίων, βιασμού και σοβαρής βίας μόνο από δημόσιο ή στρατιωτικό νοσοκομείο, παρόλο που στα σχόλια επισημαίνεται πως δεν υπάρχει κατάλληλα εκπαιδευμένο και καταρτισμένο προσωπικό, ούτε η αναγκαία υλικοτεχνική υποδομή και ότι η διάταξη θέτει χαμηλότερες εγγυήσεις από αυτές της ευρωπαϊκής οδηγίας, ενώ συγκρούεται με απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και αντιβαίνει στον κώδικα ιατρικής δεοντολογίας.

Ο συντάκτης δεν μπαίνει στον κόπο να αντικρούσει αυτά τα επιχειρήματα, απλά επιμένει στη διάταξη, καθώς είναι σύμφωνη με τη στόχευση του ίδιου του νομοσχεδίου. Προφανώς, προκειμένου να αυξήσει τις απελάσεις, η κυβέρνηση βιάζεται να απελάσει ακόμα και θύματα βασανιστηρίων και βίας, επιφέροντας επιπλέον σοβαρές δυσχέρειες στο έργο των δημόσιων νοσοκομείων.

Το ίδιο συμβαίνει για παράδειγμα με το σχόλιο ότι είναι αντίθετη με το ενωσιακό δίκαιο η διάταξη που προβλέπει ότι ανακαλείται σιωπηλά η πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου όποιου αρνείται να συμμορφωθεί σε απόφαση να μεταφερθεί και να παραμείνει στη δομή φιλοξενίας που θα του υποδειχτεί.

Ανάμεσα στις λίγες αλλαγές που δέχεται ο συντάκτης είναι η αύξηση των ασφυκτικών προθεσμιών της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα: εφτά μέρες για απόφαση στον πρώτο βαθμό (έναντι δύο ημερών, που προβλεπόταν αρχικά), εφτά για προσφυγή σε δεύτερο βαθμό (έναντι τριών), τέσσερις για εξέταση στον δεύτερο βαθμό (έναντι τριών) και άλλη μία για ειδοποίηση (παραμένει).

Ποινή απόρριψης
Κατά τα λοιπά, παραμένουν διατάξεις που το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες σημειώνει ότι οδηγούν «σε κατάφωρη υπονόμευση θεμελιωδών εγγυήσεων και δικαιωμάτων […], κατά παράβαση του διεθνούς, ενωσιακού και εθνικού δικαίου καθώς και της αρχής της μη επαναπροώθησης»: καταργείται το αυτόματο ανασταλτικό αποτέλεσμα της προσφυγής σε β’ βαθμό για διευρυμένες ομάδες, αναιρείται ουσιαστικά το δικαίωμα σε πραγματική προσφυγή, γενικεύεται ο γεωγραφικός περιορισμός και η επιβολή της κράτησης ακόμη και για ευάλωτους και απαιτείται από όσους ζητούν άσυλο «να πράξουν τα αδύνατα […] και μάλιστα επί ποινή απόρριψης των αιτήσεων».

Μεταξύ άλλων προβληματικών σημείων, η οργάνωση Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο υπογραμμίζει τον κίνδυνο γενίκευσης της κράτησης όσων ζητούν άσυλο, τον περιορισμό της πρόσβασης στην απασχόληση και τις «εξαιρετικά επαχθείς και μη εξατομικευμένες ρυθμίσεις για τη μείωση των εκκρεμών αιτήσεων ασύλου και των ελλείψεων θέσεων στις δομές φιλοξενίας».

Για «ενδεχόμενες σοβαρές παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων των προσφύγων και μεταναστών» και αλλαγές που «θα οδηγήσουν ένα πλήθος ανθρώπων σε μια γκρίζα ζώνη χωρίς χαρτιά και δικαιώματα» κάνουν λόγο οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, Διεθνής Αμνηστία, ΕλΕΔΑ, ΕΣΠ, Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων και HumanRights360.