Εχθές δια στόματος του Υπουργού Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης μάθαμε για την δημιουργία Διαστημικής Υπηρεσίας.

Στο άκουσμα μόνο μια τέτοιας μεταρρυθμιστικής προσπάθειας τα αρχικά μας σχόλια οφείλουν να είναι θετικά. Στη χώρα μας, παρόλο που ο τομέας του διαστήματος είναι σημαντική κινητήρια δύναμη της σύγχρονης οικονομίας διεθνώς και συνεισφέρει στην αύξηση της απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας σε πολλούς τομείς υψηλής τεχνολογίας και σε κρίσιμες για την ανθρωπότητα εφαρμογές, δεν υπήρξε ποτέ εθνικός συντονισμός στο διάστημα. Η διαστημική αγορά είναι από τις πλέον ταχύτατα αναπτυσσόμενες “αγορές” σε παγκόσμιο επίπεδο και οι επενδύσεις στο διάστημα σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ χαρακτηρίζονται από πολύ υψηλές τιμές του δείκτη επιστροφής επένδυσης ((return ο Investment – ROI). Οι σκανδιναβικές χώρες έχουν δείκτη επιστροφής επένδυσης 4 και για κάθε 1 ΕΥΡΩ συνολικής επένδυσης από το κράτος και την βιομηχανία δημιουργούνται 4 ΕΥΡΩ κέρδη.

Παρόλο που η εξερεύνηση του διαστήματος εξακολουθεί να είναι θέμα εθνικού γοήτρου και επιστημονικής πρωτοκαθεδρίας για τις ΗΠΑ, την Ρωσία, την Ευρώπη, την Κίνα, την Ινδία και πρόσφατα την Β. Κορέα, η τρομακτική ανάπτυξη των διαστημικών υποδομών παγκοσμίως είναι αποτέλεσμα:

1.Της “κατάκτησης από το διάστημα” αγορών και υπηρεσιών που παραδοσιακά εξυπηρετούντο από επίγεια μέσα στους τομείς: των τηλεπικοινωνιών, της πλοήγησης, της ασφάλειας και της άμυνας, της μετεωρολογίας και του κλίματος, της παρακολούθησης των δασών, των οικοσυστημάτων και των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, των θαλασσών, της προειδοποίησης για φυσικές καταστροφές, της τηλεϊατρικής, της τηλεόρασης κ.α.. Σε 20-30 χρόνια το διάστημα προβλέπεται να καλύπτει το 60-70% των αναγκών της γης σε όλους τους προαναφερόμενους τομείς.

2. Της επικράτησης του θεσμού των “βιομηχανικών επιστροφών” για τις ετήσιες εισφορές του κάθε κράτους στα διεθνή διαστημικά προγράμματα των οργανισμών διαστήματος. Οι βιομηχανικές επιστροφές αφορούν πρωτίστως την κατασκευή των διαστημοσυσκευών και δευτερευόντως την έρευνα, τις μελέτες και την παροχή υπηρεσιών.

Η Ελληνική πολιτεία έχει ήδη κάνει πολυετείς επενδύσεις στο διάστημα κυρίως μέσω τριών φορέων (Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, Υπ. Παιδείας/Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας) και έχει ήδη καταβάλλει εκατοντάδες εκ. ΕΥΡΩ για την συμμετοχή της χώρας στην Ευρωπαϊκή Οργάνωση Διαστήματος (European Space Agency-ESA), στην Ευρωπαϊκή Οργάνωση Μετεωρολογικών Δορυφόρων (EUMETSAT), στο στρατιωτικό διαστημικό σύστημα στρατηγικής παρατήρησης της Γης HELIOS-II και για τον HELLAS SAT..

Παρόλο όμως τις τεράστιες επενδύσεις ποτέ δεν διαμορφώθηκε μια εθνική βιομηχανική-τεχνολογική και επιχειρησιακή στρατηγική στο διάστημα ούτε υπάρχει συνεργασία μεταξύ των προαναφερόμενων εθνικών φορέων που συμμετέχουν σε ευρωπαϊκούς οργανισμούς και προγράμματα για να την χαράξουν.

Το διάστημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια κατακερματισμένη δραστηριότητα Υπουργείων ή φορέων που εκπροσωπούν τη χώρα διεθνώς χωρίς να συνεργάζονται μεταξύ τους, αλλά ως μια δυναμική βιομηχανική-τεχνολογική και επιχειρησιακή στρατηγική. Η στρατηγική οφείλει να ενσωματώνει τις ικανότητες της βιομηχανίας (κρατικής-ιδιωτικής) και των Ελλήνων επιστημόνων και τεχνικών στην αλυσίδα της σχεδίασης, της υλοποίησης και της εκμετάλλευσης (επιστημονικής και επιχειρησιακής) των ευρωπαϊκών δορυφορικών προγραμμάτων και αποστολών.

Η νέα Διαστημική Υπηρεσία οφείλει να έχει συντονιστικό/διυπουργικό χαρακτήρα με την συμμετοχή εκπροσώπων από τους δύο φορείς που συμμετέχουν στους προαναφερόμενους ευρωπαϊκούς οργανισμούς διαστήματος (Υπουργείο Παιδείας/ΓΓΕΤ, Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία), το Υπουργείο Άμυνας, τα Υπουργεία Γεωργικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος καθώς και το επισπεύδον Υπουργείο και μια σαφή μεθοδολογία αποτίμησης/ανάπτυξης των δυνατοτήτων της ελληνικής ερευνητικής κοινότητας και της βιομηχανίας.

Ο σκοπός της Διαστημικής Υπηρεσίας οφείλει να είναι διττός:

1.Η μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή ερευνητικών ομάδων και ελληνικής βιομηχανίας στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών δορυφορικών συστημάτων που χρηματοδοτεί η χώρα μέσω των διεθνών συμβάσεων και διαστημικών οργανισμών

2.Η ανάπτυξη οριζόντιων εφαρμογών-συστημάτων.

Ως κακά παραδείγματα όπου πρωτοτυπήσαμε σε εφαρμογές ήταν η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών πριν μια δεκαετία και πρόσφατα η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή όπου οι προσπάθειες δρομολογήθηκαν ανά περιφέρεια ενω και τα δύο θέματα είναι οριζόντια και δεν προσεγγίζονται χωρίς τη συμβολή της παρατήρησης γης από το διάστημα.

Είμαστε όλοι σε αναμονή να δούμε το όραμα της Κυβέρνησης στο σχέδιο νόμου που θα κατατεθεί στο Κοινοβούλιο και να καταθέσουμε τα εποικοδομητικά μας σχόλια.

*Ο Βασίλης Κωστόπουλος είναι μετεωρολόγος, διετέλεσε εθνικός εκπρόσωπος σε ευρωπαϊκούς οργανισμούς διαστήματος.